Zo gebruikt Embodied Coaching de wijsheid van het lichaam bij stress en trauma

Embodied Coaching is een bijzondere vorm van coaching waarbij de nadruk ligt op samenwerking tussen lichaam, emoties en geest (cognitie). In plaats van vooral mentale processen te analyseren, betrekt het ook lichaamssensaties, onbewuste en bewuste gebaren, associaties en emoties bij het oplossen van problemen, bij het doorbreken van patronen, en bij stress- en traumaklachten.

Wat is het?

Mijn naam is Betty van Wijngaarden en ik ben opgeleid in Transactionele Analyse (TA) en in Embodied Coaching. Graag vertel ik meer over Embodied Coaching, zodat je als lezer weet wat je wél (en niet) kunt verwachten wanneer je voor Embodied Coaching mocht kiezen.

Inzichten uit recent wetenschappelijke onderzoek

Embodied Coaching combineert Transactionele Analyse (TA), recente inzichten uit de Toegepaste Neurowetenschappen en Emotioneel Lichaamswerk om diepgaande veranderingen te bereiken. De Vlaamse psychotherapeut en TA-professional Linda Hoeben heeft het ontwikkeld om cliënten te helpen waar traditionele methoden tekortschieten. Embodied Coaching is mede gebaseerd op Somatic Experiencing, wat is ontwikkeld door de Amerikaans psycholoog Peter Levine. Ook speelt het werken met veerkracht van cliënten een belangrijke rol. Door lichaam en geest samen te laten werken, kan Embodied Coaching een diepere laag van genezing en groei bereiken.

Script en Protocol

Embodied Coaching maakt gebruik van de theorie van het Script en het Protocol uit de Transactionele Analyse. Script verwijst naar de onbewuste besluiten die we als kind hebben genomen op basis van onze interacties met ouders/opvoeders. Deze besluiten vormen de basis van onze overlevingsmechanismen, bijvoorbeeld ´Doe je best´, ´Doe een genoegen´, ´Maak haast´, ´Groei niet op´ of ´Wees niet belangrijk´. Het Protocol is de lichamelijke imprint van dit Script, gevormd in de eerste maanden van ons leven. Als baby ervaren we fysiek of ouders/opvoeders ons ontspannen en rustig vasthouden, geruststellen en verzorgen, of dat ze ons vasthouden met handen die stijf staan van de stress. De ´herinnering´ aan hoe we ons hierbij als baby (en later als opgroeiend kind) voelden, slaan we op in ons lichaam; dit is het Protocol. Hierdoor raakt ons lichaam geconditioneerd om op bepaalde manieren te reageren op specifieke triggers.

De wijsheid van het lichaam

Wat kunnen we hier nu mee? Embodied Coaching richt zich op de signalen van het lichaam om inzicht te krijgen in stress en trauma. Ons lichaam draagt veel informatie en ´herinneringen´ in zich. Door aandacht te besteden aan fysieke reacties, gebaren, en lichaamssensaties, kunnen we´sleutels´ of ´ingangen´ in handen krijgen die ons helpen om vastgeroeste patronen te doorbreken. Een Embodied Coachingsessie gaat verder dan alleen praten over gedachten en emoties. De coach observeert ook de fysieke reacties van de cliënt. En vraagt bijvoorbeeld om bewust te vertragen en te beschrijven wat er in het lichaam gebeurt op het moment dat deze stress ervaart. Deze aandacht voor lichamelijke sensaties helpt de cliënt om een diepere verbinding te maken tussen lichaam en geest. Onbewuste en bewuste lichaamsbewegingen (bijv. op verzoek van de coach) activeren verschillende hersenlagen, wat bijdraagt aan een geïntegreerde leerervaring. Door te reflecteren op hoe bepaalde bewegingen of houdingen aanvoelen, kan een cliënt inzicht krijgen in diepere emotionele en mentale patronen. Dit proces helpt niet alleen om fysieke spanningen te verminderen, maar bevordert ook emotionele en mentale helderheid.

Rust reguleren

Een belangrijk aspect van Embodied Coaching is de manier waarop de coach zijn eigen rust en aanwezigheid reguleert en gebruikt om de cliënt te helpen. Stress werkt namelijk ´besmettelijk´ op het zenuwstelsel van andere aanwezigen, maar ontspanning ook! Doordat de coach bewust de eigen ontspanning reguleert (door zich te aarden/gronden, en bewust adem te halen), creëert deze een veilige ruimte waarin de cliënt zich ook fysiek en emotioneel kan ontspannen. Dit helpt bij het doorbreken van oude patronen. En deze rust neemt de client ook weer mee het dagelijks leven in.

 

FOTO: Erik Kottier (c)

Meegaand, lekker speels of juist tegendraads – TA en Kind-egoposities

De egoposities Ouder – Volwassene – Kind behoren komen uit het bekendste model uit de transactionele analyse (TA). Deze keer vertel ik graag meer over de Kind-egoposities.

De egoposities

Binnen de TA onderscheiden we 3 (hoofd)egoposities: Ouder – Volwassene – Kind. De Ouder kun je onderverdelen in Structurerende Ouder en Voedende Ouder. Van de Volwassene is maar 1 egopositie. Het Kind kun je onderverdelen in Aangepast Kind en Natuurlijk Kind. Iedereen heeft deze egoposities tot haar of zijn beschikking. Al heb je vaak wel voorkeursrollen. Per setting kan dat trouwens verschillen (bijv. zakelijk voorkeur voor Structurerende Ouder en privé voorkeur voor Natuurlijk Kind). Het model van de egoposities kan je helpen om te snappen waarom de communicatie met een ander niet altijd effectief verloopt, of waarom je je onprettig voelt bij de interactie met een bepaald persoon. En – minstens zo belangrijk – het maakt je bewust van veel méér opties om te reageren op de ander, in plaats van je autopiloot-reactie (ook wel Script genoemd). Om precies te zijn biedt het je 5 gezonde opties (Structurerende Ouder, Voedende Ouder, Volwassene, Natuurlijk Kind, Aangepast Kind). Hier zou je ook ‘ongezonde’ of ineffectieve opties van kunnen maken, door te ver door te ‘slaan’ in een bepaalde egoposities, maar dat is een slecht plan als je juist ‘tot elkaar’ wenst te komen. Mijn moeder zei vroeger al: alles waar je té voor zet, is niet goed voor je. Dat geldt hier ook. Behalve te-vréden… (brrr). Na deze jaren ’70 wijsheid snel door naar de Kind-egoposities!

Natuurlijk Kind of Aangepast Kind

Hoe heerlijk toch, als je als volwassen mens af en toe als een kind plezier kan hebben. Op de schommel in de speeltuin, verstoppertje spelen met je kinderen of neefjes en nichtjes, de slappe lach hebben om niets… Ik schreef er al eens eerder over wat een lol je als ‘serieuze’ volwassene kunt hebben, als je het kind in jezelf koestert. Het Natuurlijk Kind in de transactionele analyse (TA) is een bron van creativiteit, spontaniteit en vreugde. Dit deel van ons kan speels, nieuwsgierig en fantasierijk zijn. Denk aan momenten waarop je volledig opgaat in een activiteit, zonder zorgen over tijd of oordeel.  Of een onverwacht grapje tijdens een moeizame vergadering. Het is die innerlijke vrijheid die ons helpt om buiten de gebaande paden te denken en nieuwe oplossingen te vinden.

Het Aangepaste Kind

Naast het Natuurlijk Kind hebben we ook het Aangepaste Kind. Dit deel van ons probeert aan verwachtingen te voldoen en goedkeuring te krijgen van anderen. Het kan behulpzaam en meegaand zijn, maar soms ook te veel compromissen sluiten en eigen behoeften negeren. In een werkcontext kan ons Aangepaste Kind er bijvoorbeeld voor zorgen dat we deadlines halen en afspraken nakomen, maar ook dat we onszelf verliezen in perfectionisme, stress en overwerkt raken.

Het Rebelse Kind

Verrassend genoeg kan een Aangepast Kind ook juist niet meegaand zijn, het Rebelse Kind. Dit aspect komt naar voren als we ons verzetten tegen regels en beperkingen. Het Rebelse Kind houdt niet van autoriteit en kan sterk reageren op beperkingen of kritiek. Hoewel we het Rebelse Kind bij onszelf of bij een ander als ´lastig´ kunnen ervaren, heeft het wel degelijk nut: het kan  helpen om grenzen te stellen en onze eigen weg te volgen.

Waarom valt een Rebels Kind dan tóch onder het Aangepaste Kind? Omdat een sterk ontwikkelde rebellie vaak het gevolg is van een aanpassing op een situatie in onze jeugd. Bijvoorbeeld als ouders/opvoeders in de jeugd zeer rigide en streng waren, zal een kind doorgaans reageren door zich aan te passen (meegaand, inschikkelijk), óf door stevig te rebelleren. Beide reacties zijn een aanpassing van het kind op de opvoedstijl van de opvoeders.


“Maar Betty, volwassen mensen die zich als een Kind gedragen, is dat niet wat kinderachtig?”

 

Als TA-professional zou ik zeggen: niet per se. Soms is het heel nuttig om dat rebelse kantje even ten tonele te brengen. Bijvoorbeeld als je van jezelf weet dat je snel reageert vanuit een meegaand Aangepast Kind, waardoor je op automatische piloot ja zegt op een verzoek van je werkgever, of van je partner. Hoe mooi als je dan ook nee leert zeggen. Andersom is trouwens ook een optie: als je weet van jezelf dat je tijdens vergaderingen vaak reageert als de tegendraadse ´enfant terrible´, zou je kunnen experimenteren met meer meegaandheid. Eens onderzoeken wat dat je oplevert in de werkrelatie? Maar een goede dosis humor en het vermogen om successen te vieren kunnen eveneens heel helpend zijn.

Aan de knoppen draaien

Bij de inzet van verschillende egoposities gaat het niet om ‘goed’ of ‘fout’ gedrag, maar om effectief en ineffectief. Misschien dien je de eerste keer iets te veel Aangepast, Rebels of Natuurlijk Kind toe. Weet dan dat je altijd ´aan de knoppen´ kunt draaien. Oefening baart kunst. Niet omdat het ´té´ is, maar omdat je betere communicatie en samenwerking beoogt.

 

FOTO: Erik Kottier (c)

Volwassen egopositie_Betty van Wijngaarden_Foto Erik Kottier

Pamper jij plat of stuur jij scherp aan? – TA en Ouder-egoposities

Hoe zit het met de Ouder-egoposities uit het bekendste model uit de transactionele analyse (TA)? Ik vertel er in dit blog graag meer over.

Haat-liefde?

Als iemand héél streng tegen mij praat, is mijn eerste reactie om als een klein kind in elkaar te duiken. Het voelt dan alsof ik onder de blik van de ander krimp tot kabouter-Plop-kleinheid. Wanneer iemand mij prijst voor mijn inspanningen, mijn vrolijke natuur of positieve inbreng, ga ik gloeien van trots en jubelt de innerlijke diva in mijn borstkas. Twee heel verschillende effecten die Ouder-egoposities van een ander (op mij) kunnen hebben. 

Pamperen of over de grens?

Als mensen reageren vanuit de Ouder-egopositie kan dat heel zorgzaam voelen (Voedende Ouder genaamd). Je kent het vast wel: jij komt op visite en de ander springt gelijk op om voor jou koffie of thee te maken. Of heb je ergens trek in, ik heb ook taart hoor? Mensen kunnen ook in die zorgende rol doorschieten en anderen helemaal plat pamperen. Wat dan best ergerlijk kan worden… Huisgenoot die zegt: ‘Betty, je huissleutels zitten al in je tas hoor!’ Hûh, vroeg ik dat dan? Of bijrijder in die in de auto roept: ‘Kijk uit, het licht is op rood!’ als ik rijd. ‘Doe ff normaal’, grom ik dan. ‘Ik rij al bijna 30 jaar auto hoor.’

De boel regelen

De Ouder-egopositie heeft ook een structurerend vermogen. Denk maar aan een opdrachtgever die de tijdsplanning van een project bewaakt (en jou achter de vodden zit). Dit heet de Structurende Ouder. Heel handig om de boel te regelen in het leven. Die Structurerende Ouder kan ook een beetje doorschieten en heel (ver)oordelend worden. Zoals je partner die zegt: ‘Het is ook altijd hetzelfde met jou, wéér je sleutels kwijt. Leg ze dan ook op een vaste plek. Zoek het nu maar lekker uit, ik ben je moeder niet!’

 

“Maar Betty, moeten we de irritante kantjes van de Voedende Ouder en Structurerende Ouder dan willen polijsten?”

 

Als TA-professional zou ik zeggen: niet per se. Het gaat namelijk niet om ‘goed’ of ‘fout’, maar om effectief en ineffectief. Zo herinner ik me een opdrachtgever die ik behoorlijk kritisch vond op mijn schrijfwerk. Maar áls ik dan een compliment kreeg, wist ik dat ik het echt goed had gedaan. Ik heb enorm veel ván en dóór haar geleerd.

Kiezen

Maar wanneer het effect van de Ouder (Voedend of Structurerend) ineffectief is, is het goed om te weten dat je opties hebt om gedrag en communicatie aan te passen. Bijv. toen ikzelf een aansturende rol had en mijn collega behoorlijk nerveus werd van mijn ‘hoge lat’. Dat was niet effectief, hij voelde zich de hele tijd opgejaagd door mij. Ik heb toen bewust mijn Voedende Ouder wakker geschud en ingezet.

FOTO: Erik Kottier (c)

Volwassen egopositie-TA-transactionele analyse

Kan jij jouw ‘oordeel’ uitstellen? – TA en de Volwassen-egopositie

Okee, ik ben fan van transactionele analyse (TA) in mijn coachings, maar eigenlijk in mijn hele leven, schreef ik eerder. Voor de nieuwsgierige types onder ons vertel ik graag wat meer over TA . TA gaat ervanuit dat mensen vanuit verschillende egoposities kunnen reageren, namelijk vanuit de Ouder-egopositie, vanuit de Volwassen-egopositie en vanuit de Kind-egopositie. Nu reageren we niet uit slechts één van die posities, zo simpel zijn mensen niet, we schakelen heel snel daartussen. Maar we kunnen wel zo onze voorkeurs-egoposities hebben.

Wikken, wegen en feiten

De Volwassen-egopositie is een heel mooie basis om je leven in het hier en nu te kunnen leiden. Dat betekent niet dat je alleen maar Volwassen “moet” zijn – oftewel in het nu leven, reageren op wat er nu gebeurt, je beslissingen nu nemen. Zo zitten mensen niet in elkaar. Maar het is wel de egopositie die ons helpt om vragen te stellen aan een ander als we niet begrijpen wat zij of hij bedoelt, of waarom een ander doet wat ie doet. Het is een ‘mentale’ houding waarbij we informatie kunnen verzamelen en ons oordeel kunnen uitstellen. En waarbij we op feiten gebaseerde afwegingen en keuzes kunnen maken. Een goed ontwikkelde Volwassen-egopositie helpt om effectief samen te werken en om effectief met anderen te communiceren.

 

‘Maar Betty, mag je dan alleen maar vanuit je Volwassen-egopositie reageren? Want die klinkt zo lekker redelijk…’

 

Als TA-professional zou ik zeggen: dan wordt de wereld wel oersaai… Voorspelbaarheid kan prettig zijn, maar niet voortdurend. Bij de verschillende egoposities gaat het niet om ‘goed’ of ‘fout’, maar om effectief en ineffectief. En om het besef dat je altijd opties hebt om je gedrag en communicatie aan te passen.

Happy

Eerlijk is eerlijk, soms vind ik het heerlijk om ineffectief te stuiteren en flauwe grapjes te maken. En dan mag die redelijke Volwassene in mij even opzouten. Gewoon, omdat het kind in mij daar happy van wordt…

 

Foto: Erik Kottier (c) 

 

maskers_Betty van Wijngaarden_TA

Waarom ik een fan ben van transactionele analyse – voor mezelf én voor jou!

Systemisch werken, voice dialogue, NLP… In ‘coachingsland’ vind je een waaier aan opleidingen, psychologische modellen, methodes, en communicatiemodellen. Daar gebruik ik graag verschillende van. Maar waar ik echt ‘fan’ van ben, is de transactionele analyse (TA).

Vallende kwartjes

Toen ik voor het eerst over TA hoorde, vielen er meteen een heleboel muntjes bij mij, van ‘Wauw, hier kan ik écht meteen iets mee!’ Het oogt vrij simpel, waardoor het makkelijk is om in de praktijk toe te passen. En daar hou ik wel van.

Alwéér hetzelfde

TA houdt zich bezig met gedrag en communicatie tussen 2 (of meer) mensen. Tussen mensen is er interactie. Maar eigenlijk willen, hopen, of proberen we iets te bereiken met die interactie. Vandaar dat de TA spreekt over ‘tránsactie’ (transactionele analyse) in plaats van interactie. We zijn ons er alleen niet altijd van bewust dat we iets proberen te bereiken met ons gedrag of met onze communicatie. We hebben geleerd om op bepaalde manieren te reageren en te communiceren. Vaak werkt dat prima zo. Maar soms is onze automatische piloot van reactie en communicatie niet helpend of effectief.

Misschien ken je dat wel, van die momenten dat een gesprek vervelend verloopt. En je achteraf denkt ‘He jakkes, nu ging het alwéér zo, terwijl ik dat helemaal niet wilde.’ TA kan je helpen doorgronden wat jij daar (onbewust) in doet en hoe de ander daarop reageert. Wat is de spreekwoordelijke rode lap waar de ander (of jij) als een stier op reageert? Als je dit doorhebt, kan je een volgende keer kiezen om anders te reageren, vanuit diverse andere opties. Met mogelijk een bevredigender en effectiever resultaat.

Moet je als coachingscliënt TA snappen?

Nee, eigenlijk niet. Het spreekt mij heel erg aan om zo naar mensen te kijken en naar situaties met mensen. Maar dan vooral als ik – of een ander – denkt ‘Dit wérkt niet, ik word hier helemaal gék van.’ Als coachingscliënt hoef je geen kennis van Transactionele Analyse te hebben. Als dat nuttig is, breng ik die kennis wel in. Bijvoorbeeld als ik merk dat een cliënt vaak reageert vanuit een negatief Structurerende Ouder (sterk oordelend of zelfs veroordelend) en dat dat in de praktijk ineffectieve communicatie of wrijving in de samenwerking met collega´s of opdrachtgevers veroorzaakt. Het helpt om een frisse blik op de situatie te werpen, waardoor de cliënt meer inzicht krijgt in wat zij of hij zelf doet en hoe de ander daarop reageert.

Verhelderende blik

TA is daarmee geen ‘toverstokje’ dat alles wel even oplost. Uiteindelijk gaat een cliënt zélf aan de slag met een situatie, want ook ik schud de oplossingen niet uit mijn mouw. Maar TA geeft ons wel een verhelderende spiegel in handen om met een andere, mildere blik naar onszelf en naar een situatie te kijken.

 

Foto: Erik Kottier (c)